İsrailin müdafiə naziri İsrael Katzın “Dəməşqə xəbərdarlıqlarımız bitdi” ifadəsi ilə müşayiət olunan bəyanatı Suriyanın cənubundakı druzların yaşadığı Suveyda bölgəsinə qarşı İsrailin açıq hərbi müdaxilə siqnalı kimi şərh edilməlidir. Bu, bir tərəfdən Suriyanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə qarşı açıq təhdid, digər tərəfdən isə etnik-himayə konsepsiyası üzərində qurulan müdaxilə formasıdır.

Katzın “İsraildəki druz qardaşlarımız” ifadəsi, hərbi əməliyyatı etnik müdafiə və humanitar məsuliyyət çərçivəsində əsaslandırmaq cəhdidir. Lakin bu bəyanatla druzlar regional geopolitik oyunlarda alətə çevrilmək riski ilə üz-üzə qalırlar.

Suveyda bölgəsi kimlərindir və niyə vacibdir?

Suveyda əhalisinin böyük hissəsini druzlar təşkil edir. Onlar Suriya daxilində siyasi baxımdan neytral, lakin tarixi baxımdan müstəqil mövqe tutan bir icma sayılır. Bu bölgə Bəşər Əsəd rejimi ilə silahlı müxalifət arasında tampon zona funksiyası daşıyır.

Suveydanın önəmi:

- Geostrateji mövqeyi – İordaniya sərhədinə yaxınlığı.
- Etnik quruluşu – druzlar üzərindən həm İsrail, həm də Livan daxilindəki strukturlara təsir imkanı.
- Rejimlə müxalifət arasında balans rolu – bölgə nə tam müxalif, nə də rejimə yaxın sayılır.

Bu səbəbdən Suveydanın destabilizasiyası bölgədə yeni bir cəbhə açmaq anlamına gəlir.

 İsrail niyə druzları “qorumaq” istəyir? 

İsrail daxilində yaşayan druz azlığı – xüsusən də orduya xidmət edən və vətəndaş hüquqlarına sahib olan icma olaraq – İsrail üçün həm sosial, həm də simvolik baxımdan əhəmiyyətlidir. Katz bu faktordan istifadə edərək, Suriyadakı əməliyyatlara daxili legitimlik və etnik bağlılıq fonu yaratmağa çalışır.

Bu yanaşma iki məqsəd daşıyır:

- İsrail cəmiyyətində etnik həmrəylik duyğusunu gücləndirmək (xüsusilə daxildəki druz icmasına jest).
- Suriyada lokal dəstəklər üzərindən hərbi manevr sahəsi genişləndirmək.

Beləliklə, “druzların müdafiəsi” ritorikası arxasında siyasi-texniki hərbi əməliyyatların legitimləşdirilməsi cəhdi dayanır.

Suriya rejimi, İran və Hizbullah üçbucağında Suveyda faktoru

İranın Suriyada güclənməsi və Hizbullahın Livandan cənub sərhədlərə təzyiqləri İsrailin Suriya daxilində proaktiv yanaşma sərgiləməsinə səbəb olur. Bu kontekstdə Suveyda bölgəsi həm də İran və Hizbullahın potensial əlaqə xətti sayılır.

İsrail, bu bölgədə:

- İran-Əsəd-Hizbullah tandemi üçün keçidlərə nəzarəti ələ almaq,
- druz icması vasitəsilə lokal ittifaqlar qurmaq,
və müxalif qüvvələr arasında parçalanma yaratmaq niyyətindədir.

Beynəlxalq hüquq və suverenlik dilemması – müdaxilə, yoxsa işğal?

İsrailin “ağrılı zərbələr” və “hərəkətə davam edəcəyik” kimi açıq bəyanatları, Suriyanın ərazi suverenliyinə zidd açıq hərbi müdaxilə kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu isə BMT Nizamnaməsinin 2-ci maddəsinin (suverenliyə hörmət) pozulması və məhdud mandatlı legitim müdaxilədən çıxaraq, genişmiqyaslı əməliyyatların əsaslandırılması cəhdi kimi şərh edilir.

İsrail bu yanaşmanı “önləyici müdafiə” doktrinası çərçivəsində əsaslandırmağa çalışsa da, beynəlxalq hüquq müstəvisində bu mövqe ciddi mübahisələr doğurur.

Proksi müharibənin növbəti mərhələsi

İsrailin Suveyda bölgəsində hərbi fəallığını artıracağına dair açıqlama, Yaxın Şərqdə yeni bir qarşıdurma sahəsinin yaranmaqda olduğunu göstərir. Druz icmasının qorunması adı altında atılan addımlar, əslində regional güc balansının yenidən dizayn edilməsi prosesinin bir hissəsidir.

Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, İsrail regionda lokal koalisiyalar və etnik əlaqələr üzərindən strateji təzyiq alətləri qurmağa çalışır. Bu isə Suriyanın gələcək ərazi bütövlüyünə, daxili sabitliyə və regional balanslara yeni risklər yaradır.

Şahlar Ruhi